Amsterdam, 19 januari 2023
‘The language of the oppressor can not be the language of the oppressed’
Nazaten,
2023 is anders begonnen dan ik mij pak ‘m beet zes maanden geleden had voorgesteld. Eén van mijn goede voornemens voor het nieuwe jaar was om het wat rustiger aan te gaan doen. Voorbereidingen om de verhouding tussen werk en privé meer in balans te brengen waren reeds in gang gezet maar onze voorouders hebben anders bepaald. De eeuwenlange strijd voor erkenning van de nalatenschap van onze spirituele en moedige Afrikaanse voorouders die tegen koloniale onderdrukking en voor onze vrijheid hebben gestreden, is exact één maand geleden een nieuwe fase ingegaan.
Als de voortekenen ons niet bedriegen, beloofd 2023 in meerdere opzichten een bijzonder jaar te worden. Niet alleen omdat het dit jaar 150 jaar geleden is dat in de voormalig Nederlandse kolonie Suriname de slavernij de facto werd afgeschaft, maar vooral omdat na eeuwen van strijd er nu eindelijk sprake is van een formele erkenning voor het leed dat onze voorouders en ons als nazaten is aangedaan. 19 december 2022, de datum waar vooraf nog zoveel om te doen was, gaat nu de boeken in als de dag waarop het kabinet bij monde van premier Rutte historische excuses heeft aangeboden voor de eeuwenlange rol van de Nederlandse Staat in de wereldwijde slavenhandel en slavernij.
Daags na 19 december verschenen in de media diverse berichten over de juridische betekenis van het door de premier uitgesproken slavernijexcuus. Ook door de nazaten werden hierover veelvuldig vragen gesteld. Waar de een van mening is dat het slavernijexcuus voorzien is van disclaimers die juridische stappen voor nazaten voor het slavernijverleden onmogelijk maakt, ben ik de mening toegedaan dat het slavernijexcuus voldoende aanknopingspunten biedt om als nazaat via een juridische procedure gerechtigheid te eisen voor het leed dat onze voorouders is aangedaan en voor de doorwerking van de negatieve effecten van het slavernijverleden tot in het heden.
Slavernijexcuses zet deur open voor juridische procedures?
In deze open brief zal ik proberen duidelijk te maken waarom ik de mening ben toegedaan dat het slavernijexcuus de nazaten voldoende aanknopingspunten biedt voor het voeren van juridische procedures. Hierbij zal ik de relevante inhoud van het slavernijexcuus naast de argumenten leggen die als bouwstenen zijn gebruikt voor de brieven die ik het afgelopen decennium in het kader van het
slavernijdossiers naar de overheid en diverse andere organisaties heb gezonden. Al mijn brieven over het slavernijdossier bevatten verwijzingen naar de feiten, de omstandigheden, de misdaad en de doorwerking. Om het overzichtelijk te houden, zal ik mij in deze brief beperken tot de laatste twee brieven die beide het slavernijexcuus als onderwerp hebben: de eerste brief (hierna brief 1) met onderwerp ‘Excuses voor het slavernijverleden zonder rechtsherstel zijn geen excuses’ is geschreven op 26 november 2022 en de tweede brief (hierna brief 2) is geschreven op 19 december 2022 en heeft als onderwerp ‘NEE tegen Excuses voor het Nederlands slavernijverleden’.
De feiten, de omstandigheden, de misdaad en de doorwerking
De feiten:
1. In brief 1 wordt onder punt 9 gewezen op de lange geschiedenis van onderdrukking:
[…] brengen wij […] in herinnering dat Nederland een lange geschiedenis heeft van Afrofobie (anti zwart racisme), kolonialisme, slavernij en het anderszins onderdrukken van Afrikanen en burgers van Afrikaanse afkomst.
Premier Rutte omschrijft de lange geschiedenis van onderdrukking als volgt:
[…] Eeuwenlang zijn in naam van de Nederlandse staat mensen tot handelswaar gemaakt, uitgebuit en mishandeld. Eeuwenlang is onder Nederlands staatsgezag de menselijke waardigheid met voeten getreden op de meest afschuwelijke manier.
[…] Zij werden weggerukt van hun families, ontmenselijkt, als vee vervoerd en behandeld. Vaak onder het overheidsgezag van de West-Indische Compagnie.
[…] De getallen zijn onvoorstelbaar. Het menselijk leed dat er achter schuilgaat, is nog veel onvoorstelbaarder.
[…] Een systeem zo onmenselijk en onrechtvaardig, dat in 1863 niet de tot slaaf gemaakten financieel werden gecompenseerd door de staat, maar de slaveneigenaren. En nog kon het hardvochtiger, nog oneerlijker, want iedereen die in Suriname in 1863 in naam vrij werd, moest gedwongen nog 10 jaar lang onder staatstoezicht blijven werken.
[…] De facto betekende dat voor velen nog 10 jaar langer een leven in onvrijheid, een leven onder dwang. Tot 1873. Komend jaar is dat 150 jaar geleden.
[…] Dus laat ons dat gesprek over het slavernijverleden alsjeblieft voeren, ook als dat een moeilijk gesprek is. […] En dat gesprek begint met erkenning. Erkenning van het afschuwelijke leed dat generaties tot slaaf gemaakten is aangedaan.
De omstandigheden:
2. In brief 2 wordt onder punt 9 gewezen op het misdadige karakter van de slavernij:
[…] uw mededeling […] dat het kabinet en de regering na het maken van excuses geen herstelbetalingen gaat overmaken voor het runnen van de meest misdadige onderneming in de Nederlandse geschiedenis.
Premier Rutte verwijst naar de misdadigheid van de slavernij door het gebruik van de volgende woorden:
[…] Tot 1814 werden ruim 600.000 tot slaaf gemaakte Afrikaanse vrouwen, mannen en kinderen onder erbarmelijke omstandigheden naar het Amerikaanse continent verscheept door Nederlandse slavenhandelaren.
[…] Talloos zijn de overgeleverde verhalen en getuigenissen die bewijzen hoe er in het slavernijsysteem geen maat stond op wreedheid en willekeur. En dus geen maat op onrecht en pure angst.
[…] We lezen over geseling en marteling tot de dood erop volgde, over mensen van wie ledematen werden afgehakt, over brandmerken in het gezicht. Het lot van de ene persoon nog verschrikkelijker dan van de andere, op elke pagina onrecht en nog meer onrecht.
En […], zo gebeurde het ook elders, onder hetzelfde Nederlandse overheidsgezag. We lezen het, we weten het, en toch is het afschuwelijke lot van tot slaaf gemaakte mensen nauwelijks te bevatten.
De misdaad:
3. Onder punt 10 van brief 1 wijzen wij op de gepleegde misdaad:
Wij onderschrijven dat slavernij en de slavenhandel (inclusief de trans-Atlantische slavenhandel) in 2001 door de VN zijn bestempeld als een misdaad tegen de menselijkheid.
Premier Rutte spreekt over een misdaad tegen de menselijkheid met de volgende woorden:
Wij, levend in het hier en nu, kunnen slavernij alleen in de allerduidelijkste bewoordingen erkennen en veroordelen als misdaad tegen de menselijkheid. Als een misdadig systeem, dat wereldwijd onnoemelijk veel mensen onnoemelijk veel en groot leed heeft gebracht, en dat doorwerkt in de levens van mensen hier en nu.
De doorwerking:
4. Onder punt 11 van brief 1 schrijven wij over de doorwerking van het verleden:
Wij wijzen op de omstandigheid dat de racistische ideeën die ten grondslag lagen aan de slavernij en de discriminatie die kenmerkend was voor de slavernij, ook vandaag de dag nog volop terug te zien is in de samenleving.
Premier Rutte spreekt over de doorwerking met de volgende woorden:
[…] Lange tijd dacht ik dus eigenlijk: het slavernijverleden is geschiedenis die achter ons ligt. Maar ik had het mis. Want eeuwen van onderdrukking en uitbuiting werken door in het hier en nu. In racistische stereotypen. In discriminerende patronen van uitsluiting. In sociale ongelijkheid.
[…] Daarom klinken de excuses die ik net uitsprak vandaag door op zeven andere plekken in de wereld, daar waar de pijn en de gevolgen van het slavernijverleden tot de dag van vandaag het meest worden gevoeld en het meest zichtbaar zijn.
5. Onder punt 14 van de brief 1 wijzen wij op de medeverantwoordelijkheid voor de doorwerking:
Wij wijzen de huidige regering en het kabinet op het feit dat zij, ondanks dat zij jarenlang op de noodzaak van rechtsherstel zijn gewezen, mede verantwoordelijk zijn voor het laten voortduren van de doorwerking van verschillende negatieve effecten van het slavernijverleden in het heden.
Premier Rutte erkent dit gegeven door het uitspreken van de volgende woorden:
[…] Eeuwenlang hebben de Nederlandse staat en zijn vertegenwoordigers slavernij mogelijk gemaakt, gestimuleerd, in stand gehouden en ervan geprofiteerd. […] En te weinig hebben opeenvolgende Nederlandse regeringen na 1863 gezien en erkend dat het slavernijverleden een negatieve doorwerking had en heeft.
Excuses en herstelbetalingen
De excuses:
6. In het eerste deel onder punt 13 van brief 1 geven wij met betrekking tot het maken van excuses het volgende aan:
Wij benadrukken dat het maken van excuses voor het Nederlandse slavernijverleden slechts waarde heeft wanneer die onvoorwaardelijk (zonder beperkingen voor rechtsherstel) wordt uitgesproken.
Premier Rutte maakte excuses door het uitspreken van de volgende woorden:
[…] Vandaag bied ik namens de Nederlandse regering excuses aan voor het handelen van de Nederlandse staat in het verleden: postuum aan alle tot slaaf gemaakten die wereldwijd onder dat handelen hebben geleden, aan hun dochters en zonen, en aan al hun nazaten tot in het hier en nu.
Herstelbetalingen:
7. In het tweede deel onder punt 13 van brief 1 schrijven wij over excuses en rechtsherstel het volgende:
Excuses zonder ethisch, historisch, educatief, financieel, sociaaleconomisch of cultureel rechtsherstel zijn geen excuses, zeker wanneer in aanmerking wordt genomen dat de negatieve effecten van dat slavernijverleden vandaag de dag nog steeds doorwerken in de Nederlandse samenleving, het Caribisch gebied (Aruba, Bonaire, Curaçao, St. Maarten, St Eustatius en Saba) en de Republiek Suriname’.
Premier Rutte zegt over rechtsherstel het volgende:
[…] We delen niet alleen het verleden, maar ook de toekomst. Dus zetten we vandaag een komma, geen punt. […] Het gesprek over het slavernijverleden moet zo breed mogelijk worden gevoerd, niet alleen in Nederland, maar juist ook op de plekken waar het gebeurde, met iedereen die betrokken is of zich betrokken voelt.
[…] En er komt een fonds voor maatschappelijke initiatieven in het hele Koninkrijk en Suriname, waarmee de doorwerking van het slavernijverleden de zichtbaarheid, aandacht en aanpak krijgt die nodig is. Het helingsproces moet nu beginnen en het programma daarvoor, schrijven we samen.
Belemmeringen op weg naar aansprakelijkheid?
Premier Rutte beloofde de kijkers tijdens de wekelijkse persconferentie op de vrijdag voor de historische 19de december dat het kabinet en de regering na het maken van eventuele excuses geen herstelbetalingen in de vorm van achterstallig loon zou gaan overmaken. Na analyse van de inhoud van het slavernijexcuus zou je kunnen concluderen dat de premier veel moeite heeft gedaan om die belofte na te komen.
Door zorgvuldig gekozen taalgebruik lijkt de premier aansprakelijkheid weg te nemen voor de oorspronkelijke misdaad. Zo gebruikt hij de woorden: ‘Wij, levend in het hier en nu, kunnen slavernij alleen in de allerduidelijkste bewoordingen erkennen en veroordelen als misdaad tegen de menselijkheid’. Met deze formulering lijkt de premier te hinten op de verjaring van de misdaad. In feite zegt hij: ‘Nu vinden wij het een misdaad maar toen was het geheel volgens de wet’.
De premier hint in het slavernijexcuus ook op het ontbreken van aansprakelijkheid. Hij zegt: ‘Het klopt dat niemand die nu leeft persoonlijk schuld draagt voor de slavernij’. Hier lijkt de premier te wijzen op de omstandigheid dat er niemand persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld voor het feitelijk plegen van de misdaad.
The language of the oppressor and the oppressed
Door de relevante inhoud van het slavernijexcuus naast de argumenten in mijn brieven te leggen, kan kijkend naar de feiten, de omstandigheden, de misdaad en de doorwerking in het heden worden geconcludeerd dat er zoveel overeenkomsten zijn dat ik de excuses op basis van de overeenkomsten wel zou accepteren. Niets is minder waar.
Zolang er in de praktijk feitelijk sprake is van de relatie onderdrukker en onderdrukte zal er geen sprake zijn van een gemeenschappelijke taal. The language of the oppressor can not be the language of the oppressed. Voor mij, nazaat van onderdrukte Afrikanen, is het onbegrijpelijk dat een vertegenwoordiger van de staat excuses maakt, daarbij erkend dat onze voorouders eeuwenlang tot handelswaar zijn gemaakt, zijn uitgebuit en mishandeld, ontmenselijkt, als vee vervoerd en behandeld; deze daden vervolgens benoemt als een misdaad tegen de menselijkheid en zich vervolgens via de verjaringstermijn indekt tegen iedere vorm van aansprakelijkheid!
Het is duidelijk dat wij niet dezelfde taal spreken. In mijn brieven heb ik in het kader van het slavernijdossier nooit verwezen naar de verantwoordelijkheid van een individu maar altijd naar de verantwoordelijkheid van opeenvolgende regeringen voor de misdaad tegen de menselijkheid en de huidige regering en kabinet voor het laten voortduren van de doorwerking van verschillende negatieve effecten van het slavernijverleden in het heden.
Voor de doorwerking van het slavernijverleden in het heden kan de staat zich in ieder geval niet verschuilen achter een verjaringstermijn of het ontbreken van aansprakelijkheid omdat de premier in het slavernijexcuus expliciet verwijst naar de directe betrokkenheid van de Nederlandse staat. Zij en haar vertegenwoordigers hebben slavernij niet alleen mogelijk gemaakt, maar ook gestimuleerd, in stand gehouden en ervan geprofiteerd. En te weinig hebben opeenvolgende Nederlandse regeringen gezien en erkend dat het slavernijverleden een negatieve doorwerking had en heeft. De doorwerking uit zich in racistische stereotypen, in discriminerende patronen van uitsluiting en in sociale ongelijkheid. Op dit punt spreken wij dus bijna dezelfde taal!
Conclusie
Eeuwenlang is onder Nederlands staatsgezag de menselijke waardigheid op de meest afschuwelijke manier met voeten getreden. Eeuwenlang heeft Nederland zich verrijkt door het runnen van de meest misdadige onderneming in de Nederlandse geschiedenis. Het heeft lang geduurd maar eindelijk is er nu dan de formele erkenning voor deze nauwelijks te bevatten periode in de Nederlandse geschiedenis. De tijd is aangebroken om als nazaten de volgende juridische stap op weg naar gerechtigheid te zetten. Het slavernijexcuus bevat daarvoor in ieder geval voldoende aanknopingspunten.
De juridische obstakels waar in de discussies over herstelbetalingen altijd als eerste naar werd verwezen (aansprakelijkheid en de verjaringstermijn) zijn door het slavernijexcuus deels weggenomen. Is de gang naar de rechter er nu makkelijker op geworden? Absoluut niet, maar een juridische vervolgstap kan na 19 december 2022 wel met meer optimisme worden genomen dan voor 19 december 2022. Het morele gelijk hebben wij al minstens anderhalve eeuw aan onze zijde. Hoogste tijd dat wij ook het juridisch gelijk aan onze zijde krijgen. Ben ik optimistisch? Ja. Waarom? Dit is een zaak die wij niet kunnen verliezen omdat wij de geschiedenis, onze voorouders en het slavernijexcuus hebben als bewijs.
Alleen kan ik veel, Samen kunnen Wij alles.
Ubuntu in Ma’at!
mr. R.P. Vaarnold
D’HERO I UCF
No comments:
Post a Comment